Denemarken, het land van de sublieme tv-series. Iedereen
kent Borgen, Broen, Dem som dræber, stuk voor stuk zeer geslaagde Deense
series. Eentje die in Nederland vermoedelijk nog niet bekend is, maar die
geheid die kant op gaat komen, is Arvingerne (de erfgenamen). Vaak met de
zelfde acteurs, want er zijn nog geen zes miljoen Denen dus de vijver waarin
gevist wordt, is erg klein.
Anderhalve maand geleden zag een nieuwe serie zijn
tv-premiere: 1864. Een historisch drama over een Deens nationaal trauma, de
tweede Sleeswijkse oorlog en de slag bij Dybbøl. Een serie met het grootste
budget tot nu toe. Onder andere door een royale overschrijding van het reeds
royale budget.
Voor de historisch geïnteresseerden: In 1849 ontstond in het
toen nog Deense Sleeswijk Holstein een burgeroorlog omdat de Duitse inwoners
zich wilden afscheiden van Denemarken. Dat accepteerde Denemarken niet en het
leger werd ingezet. Pruisen bemoeide zich er mee en na enkele overwinningen
over en weer werd een vrede gesloten die neer kwam op een status quo: Sleeswijk
Holstein bleef Deens. Deze oorlog zorgde voor een enorme nationalistische
opleving. Denemarken werd ‘Gods eigen land’ genoemd. De Denen waren
onverslaanbaar.
Dertien jaar later ontstond er opnieuw reuring rond
Sleeswijk Holstein. Een enorm complex verhaal waar de koning een rol in speelde
als ook de nieuwe Deense grondwet. Zo complex, dat de Britse premier Palmerston
het aldus formuleerde tegenover koningin Victoria: Er zijn drie mannen die
precies weten hoe het zit in Sleeswijk Holstein: Uw echtgenoot, die is
overleden, een Duitse professor, die gek geworden is en ik, die alles vergeten
is…”
Sleeswijk Holstein mocht volgens de vrede van 1852 alleen
geregeerd worden door een absoluut monarch en door de nieuwe Deense grondwet
werd Denemarken een constitutionele monarchie. Pruisen zag dit als een
provocatie en stuurde opnieuw het leger. De Deense elite juichte, want de
onoverwinnelijke Denen zouden de Pruisen weer eens lekker klop geven. Het liep
echter een tikje anders…
De Denen betrokken hun Dannevirke, de aarden wal die Denemarken moest beschermen tegen
indringers. Een symbool van enorme nationale waarde. Na een aanvankelijke
Deense overwinning bij het eerste treffen nabij de Dannevirke, besefte de
Deense opperbevelhebber dat de wal eigenlijk onverdedigbaar was tegenover een
overmacht, en trok zijn troepen terug. De nationalisten in de regering waren
woedend, lieten de bevelhebber ontslaan en stelden iemand aan die wel naar de
nationalisten luisterde.
Een groot deel van de Deense troepen groef zich in bij
Dybbøl en werd na een korte belegering verslagen door de Pruisen. Het
resterende deel van het Deense leger had zich teruggetrokken in Fredericia,
maar voor het tot een treffen kon komen, werden deze teruggetrokken op Fyn. Dit
had als direct gevolg dat heel Jutland zonder noemenswaardige tegenstand
verover kon worden door de Pruisen. De Deense regering zag in dat men verloren
had en vrede werd gesloten.
Sleeswijk Holstein werd als gevolg van deze vrede Duits. Pas
in 1920 werd een deel van dit gebied, na een volksstemming, terug gegeven aan
Denemarken. In 1945 heeft Denemarken nog de mogelijkheid gehad ook het
resterende deel Sleeswijk Holstein weer te annexeren afgeslagen. Men had weinig
behoefte aan een grote groep Duitsers binnen de Deense grenzen.
Terug nu naar de serie 1864. De Denen maken zich met het
voortschrijden van de serie lekker druk over de juistheid van historisch
details, waarvan je je kunt afvragen of het nou echt zin heeft om je er druk
over te maken. Wie boeit het dat een ornitoloog wist te melden dat hij een
vogel hoorde kwinkeleren die je normaal nooit hoort in het seizoen waarin de
betreffende aflevering zich afspeelde. Maar de opmerking dat het een tikje
onrealistisch is dat iedereen Algemeen Beschaafd Deens spreekt, terwijl de
hoofdpersonen van Fyn komen en je dus een Fyns accent mag verwachten, snijdt
dan weer meer hout.
De mooiste bezwaren tegen de serie kwamen van de Dansk Folkeparti.
Nog voor de serie uitgezonden werd, verhief Pia Kjærsgård haar stem. Dat de
serie kritiek had op het Deense buitenlandersbeleid (dit zag zij in de
mishandeling van een zigeuner in de serie) en dat de serie de Deense militaire
aanwezigheid in Afghanistan bekritiseerde. De aanwezigheid van zigeuners in de
serie, was volgens DF ook volkomen onjuist. In 1864 woonden er volgens de
partij helemaal geen zigeuners in Denemarken. Uiteraard stonden er vervolgens
een paar historici op die met feiten konden staven dat zigeuners al eeuwen
eerder naar Denemarken kwamen.
Even los van alle discussies en feiten, de serie is
zeer aanbevelenswaardig. Ik hoop dat hij ook op de Nederlandse tv komt, ook al
is het een heel Deens onderwerp. Natuurlijk is de basis een liefdesverhaal
tussen twee broers en een meisje. Natuurlijk is er een slechterik. Die
eigenlijk alleen slecht is geworden door zijn slechte opvoeding. Natuurlijk is
er een bepaalde voorspelbaarheid in het verhaal.
Maar de machinaties van de 19e eeuwse
nationalisten worden subliem in beeld gebracht. Keer op keer word ik overvallen
door de gedachte “hoe gek kun je mensen maken, als je ze wijs weet te maken dat
er geen hogere eer is, dan sterven voor god en vaderland?” Jonge mensen, veelal
boeren en arbeiders, die enthousiast zingend de oorlog in gaan, om daar
geconfronteerd te worden met dood en verderf. Er is niks moois aan een oorlog.
Of zoals een soldaat, na het doden van zes Pruisen zegt: “De beste soldaat, is
een soldaat die weet dat hij feitelijk al dood is. Want die heeft niks meer te
verliezen.”
